Ekvador hapishaneleri organize suçun komuta merkezine dönüştü

Uzmanlar, sistemin çöküşünde kurumsal yetersizlik ve çetelerin devlet kurumlarına sızmasının belirleyici olduğunu söylüyor.

Son yıllarda artan katliamlar, çete çatışmaları ve kitlesel kaçışlarla Ekvador’un 36 cezaevinden oluşan cezaevi sistemi derin bir güvenlik krizine sürüklendi. Resmi verilere göre 2014’ten bu yana yüzlerce mahkum hayatını kaybederken, özellikle 2021 sonrası şiddet keskin bir şekilde tırmandı. Uzmanlara göre cezaevleri artık yalnızca mahkumların tutulduğu yerler değil; organize suç ağlarının dışarıdaki operasyonlarını koordine ettiği, devlet otoritesinin zayıfladığı alanlara dönüşmüş durumda.

Ekvador hapishanelerinde 2025 yılında 121 mahkum hayatını kaybetti

Ekvador İçişleri Bakanlığı verilerine göre 2014’ten Ekim 2025’e kadar ülkede 943 mahkûm hayatını kaybetti. 2014 yılında 3, 2015 yılında 12, 2016 yılında 6, 2017’de 8, 2018’de 15, 2019 yılında 32, 2020 yılında 5, 2021 yılında 337, 2022 yılında 163, 2023’te 110, 2024’te 85 ve 2025 yılında ise 121 mahkum hayatını kaybetti.

"Hastalık, gıda eksikliği ve şiddet gibi üç ana nedenden dolayı ölümler yaşanıyor"

Güvenlik, şiddet, uyuşturucu kaçakçılığı ve kentsel politika alanlarında uzmanlaşmış bir akademisyen, araştırmacı ve uzman olan Fernando Carrion Mena, "Hapishaneler Ekvador’da neden suç faaliyetleri için operasyonel komuta merkezlerine dönüştü?" sorusuna yanıt olarak birkaç yönetim dönemine yayılan çeşitli nedenler olduğunu ifade etti. Son 4 yılda "çok yüksek" olarak nitelendirilen şiddet seviyelerinin 2025’te zirveye ulaştığını ifade eden Mena, Ekvador hapishanelerinde organize suç grupları arasındaki çatışmalar, gıdaya erişim eksikliğine bağlı yetersiz beslenme veya hastalık (tüberküloz) nedeniyle 900’den fazla mahkûm hayatını kaybettiğini açıkladı. Mena, sadece 2025 yılının 2021’den bugüne kadar kaydedilen ölümleri geride bıraktığını kaydederek 2025’te şiddet sonucu ölüm oranının 100 bin kişi başına 51’e ulaştığını ifade etti. Bu rakamların hapishane sisteminin yönetimiyle yakından bağlantılı olduğunu sözlerine ekleyen Mena, "Çünkü yeterli müdahale yapılmadı. Hastalık, gıda eksikliği ve şiddet gibi üç ana nedenden dolayı ölümler yaşanıyor. Ekvador’daki hapishaneler artık suç okulları olmaktan çıkıp ofisler ve işletmelere dönüştü. Neden? Çünkü hapishane dışındaki organize suç ile içerideki suç faaliyetleri arasında doğrudan bir ilişki var. Hatta birçok durumda suç operasyonlarını oradan yönetmek için hapiste olmak daha tercih edilir hale geldi" dedi.

"Ülke içi silahlı çatışma durumu" ilan edildi

Ülkenin en güçlü ve en şiddet yanlısı organize suç örgütü olarak kabul edilen ve uluslararası kartellerle bağlantıları bulunan Los Choneros’un lideri Jose Adolfo Macias’ın kaçışı bir dönüm noktası oldu. "Fito" lakaplı Macias, Ocak 2024’te Guayaquil Bölgesel Hapishanesi’ndeki hücresinden kayboldu. Uyuşturucu kaçakçılığı, cinayet ve organize suçtan 34 yıl hapis cezası alan Macias’ın kaçışı hapishane isyanlarını, gardiyanların rehin alınmasını ve ülke genelinde birçok cezaevindeki saldırıları tetikledi. Macias, 2025’te yakalanarak ABD’ye iade edildi.

Ekvador’daki en büyük ikinci suç örgütü olan "Los Lobos"un lideri FFabricio Colon Pico da 9 Ocak 2024’te Chimborazo Hapishanesi’nde mahkûmlar ile güvenlik güçleri arasındaki çatışmalar sırasında kaçtı. Pico da daha sonra yeniden yakalandı.

Ekvador Devlet Başkanı Daniel Noboa’nın bu iki olayın ardından 9 Ocak 2024’te "ülke içi silahlı çatışma durumu" ilan ettiği Ekvador’da 22 organize suç örgütü "terörist" olarak tanımlandı ve bu suç örgütleriyle mücadele devam ediyor.

Güvenlik uzmanı Fernando Carrion Mena, organize suç gruplarının, liderlerinin farklı cezaevlerine nakledileceğini önceden öğrenmelerini sağlayan istihbarata sahip olduğunu ve ilan edilen "ülke içi silahlı çatışma durumunun" grupların dış bağlantılarını tehlikeye attığını ve ülke genelinde 17 şehirde yaygın şiddet olaylarına yol açtığını ifade etti.

Cezaevi sisteminin güçlendirilmesi

Ekvador Ulusal Meclisi’nin Kapsamlı Güvenlik Komisyonu, organize suçlara yanıt olarak Cezaevi Sisteminin Güçlendirilmesi için yasada reformlar yapılmasını görüşüyor. Yolsuzluk ve organize suç davalarında uzman olan ceza hakimi Renan Andrade, mevcut düzenlemelerin sürekli olarak yasadan kaçmak ve yakalanmadan suç işlemek için yeni yollar arayan suç örgütlerinin dönüşümünün gerisinde kaldığını savunarak, "Organize suç sürekli olarak gelişiyor. Bu nedenle yasa da sürekli olarak gelişmelidir" dedi.

Reformla birlikte cezaevi gardiyanlarının çalışma şartlarının da iyileştirilmesi ve organize suçlarla daha iyi mücadele edebilmesi için Kapsamlı Ceza Kanunu’nu (COIP) güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Andrade’ye göre söz konusu reform, ulus ötesi organize suç, uyuşturucu kaçakçılığı ve kara para aklamayı hedef alıyor. Yasa, sanal sistemlere erişimin, video konferans duruşmaların ve aile ziyaretlerinin genişletilmesini; ayrıca Ekvador hükümeti tarafından kurulan yeni cezaevi tesislerini de içermesi öngörülüyor.

Cezaevi gardiyanlarının güvenlik şartlarının iyileştirilmesinin cezaevlerindeki artan şiddet nedeniyle reformun temel hedeflerinden biri olduğunu kaydeden Andrade, "Özellikle gardiyanlar açısından, daha iyi çalışma şartları sağlanması ve özellikle organize suçla bağlantılı suçlarda farklılaştırılmış muamele uygulanması yönünde iyileştirmeler yapılmalı" dedi.

Andrade, reformların ülke genelindeki yargı birimlerini güçlendireceğini savunarak tutukluluk süresinin dolması konusunun da gözden geçirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi. Mevcut uygulamada tutukluluk süresinin bir yıl sonra sona erdiğini kaydeden Andrade, organize suç gruplarının toplu olarak yargılandığı davalarda bu sürenin yeterliliğini sorgulayarak "30’dan fazla kişiden oluşan organize suç gruplarının davaları, bir ya da iki sanıklı bir hırsızlık davası gibi değildir" dedi.

"Organize suçtan etkilenen savcılar ve hâkimler var"

Kolombiya sınırındaki Carchi eyaletinden seçilen bağımsız Ekvador Ulusal Meclis üyesi Cristian Andres Benavides Fuentes’e göre "kurumsal kriz, organize suçun sızması ve bütçe yetersizliği" Ekvador’daki uzun süredir devam eden cezaevi krizinin başlıca nedenleri arasında yer alıyor.

"Bir kurumsal kriz yaşıyoruz. Organize suç kamu kurumlarına sızdı, yargı erkine nüfuz etti. Bir şekilde organize suçtan etkilenen savcılar ve hâkimler var. Bu nedenle ve net bir kurumsal yönlendirme eksikliği yüzünden yetkililer cezaevlerinde alınabilecek önlemleri uygulayamıyor" diyen Fuentes, ayrıca cezaevlerinde cep telefonu sinyalinin mevcut olduğunu sözlerine ekledi. Hükümetin dış dünya ile iletişimi kısıtlayamadığını aktaran Fuentes, böylece hapishanelerin organize suç için operasyonel merkezlere dönüştüğünü ifade etti.

Ailelerin korku dolu bekleyişi sürüyor

Ülkenin başkenti Quito’ya yaklaşık 2 saat uzaklıktaki bulunan ülkenin en büyük hapishanelerinden biri olan Latacunga Hapishanesi’nde üç yıldan uzun süredir hapishanede bulunan eşini ziyaret eden Silvana Sanguna, adalet sistemini "yozlaşmış" olarak nitelendirdi.

Taksi şoförü olan eşinin tamamen suçsuz olmadığını kaydeden Sanguna, "Ama buna hukuk karar vermeli" dedi. Eşini cezaevinde kaybetmekten korktuğunu dile getiren Sanguna, "Bizim için çok endişe verici. Çünkü yarın uyanıp uyanamayacaklarını ya da başlarına ne geleceğini bilmiyoruz. Sürekli tehlike altındalar. Yetkililer gerçekten suçlu olanlarla masum olanları ayırmalı" ifadelerini kullandı.

Cotopaxi Hapishanesi’ndeki eşinin hapisten çıkmasını bekleyen Maria Veronica Mantor da eşinin 6 aylık cezasını çekerken yeterli gıdanın sağlanmadığını belirterek "Çocuklarım ağlıyor, babaları için acı çekiyor ve hastalanıyor. Ben de çok acı çekiyorum, çünkü burada insanların öldürüldüğüne dair birçok söylenti var. Çok sayıda suçlu var" ifadelerini kullandı.