Bursa’da tekstil işletmeleri için artık gelecek zamandan söz etmiyoruz.

Siparişler kesildi, üretim durdu.

Bursa’da bir boyahanenin vardiyası bazen kumaş daha fabrikaya gelmeden iptal oluyor.

Marka, burada boyatıp diktireceği ürünü bitmiş halde yurt dışından almaya karar veriyor.

Bürokrasi hazretleri yaşamın ve ekonominin olağan akışını bilmeden kararlar alırsa sonuç kaçınılmaz olur.

Kumaş tüccarı satışını, boyahane ve apreci işini kaybeder.

Konfeksiyoncunun kesim masası boş kalır.

Konfeksiyon biterse tekstil biter, tekstil biterse Bursa biter, Bursa bitserse Türkiye biter...

Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği’nin verilerine göre hazır giyim ihracatımız 2022’de 21,2 milyar dolardı. 2025’te 16,8 milyar dolara geriledi. Aynı dönemde hazır giyim ithalatı 2,6 milyar dolardan 4,5 milyar dolara çıktı. Tekstil ve hazır giyimde Aralık 2022 ile Nisan 2026 arasında yaklaşık 371 bin kişilik istihdam kaybı yaşandı.

Bu tablonun Bursa’daki karşılığını görmek için bir siparişin peşine düşelim. Bir marka, burada boyatıp diktirebileceği ürünü neden dışarıda diktirip hazır getiriyor?

Ham kumaşa yüzde 150’yi aşan yük, bitmiş giysiye yüzde 61

Sahadan aktarılan örneklerde, Çin menşeli yarı mamul kumaşın ithalatında vergi ve kıymet uygulamalarının oluşturduğu yük yüzde 150’yi aşıyor. BTSO için hazırlanan rapordaki bir işlem örneğinde ham kumaşta yüzde 175, bitmiş konfeksiyon ürününde ise yüzde 61 ithalat yükü bildiriliyor. BTSO bu rakamların dayanağı olan beyannameleri, ürün kodlarını ve tahakkukları masaya koymalı.

İstenen kumaş Türkiye’de gerekli kalitede, miktarda veya sürede bulunamıyorsa üretici o kumaşı dışarıdan getirmek zorunda kalıyor. Kumaşı getirip Bursa’da boyatmak, apre yaptırmak ve diktirmek, bitmiş giysiyi ithal etmekten pahalıya geliyorsa markanın kararı belli. Giysi Türkiye’ye giriyor. Boyama, baskı, apre, kesim ve dikim işi yurt dışında kalıyor.

Üstelik boyahanenin kaybı o partiyle sınırlı kalmıyor. Daha az kumaş işlenince sabit giderler daha az metreye bölünüyor. Metre başına maliyet yükseliyor. İlk siparişi kaybeden boyahane, bir sonraki siparişe daha yüksek fiyat vermek zorunda kalıyor.

Bu yük, kumaş kaçakçılığına kazanç kapısı açıyor

Yasal yoldan getirilen kumaşın üzerindeki yük yüzde 150’yi aştığında, o yükten usulsüz yollarla kaçınmanın sağlayacağı kazanç büyüyor. Sahadan, Çin menşeli kumaşın Mısır üzerinden farklı menşeli gösterildiği ve Suriye hattından gümrük işlemleri dışında ülkeye sokulduğu yönünde bildirimler geliyor. Gümrük işlemlerinde yolsuzluk yapıldığına ilişkin ciddi iddialar da var. Ticaret Bakanlığı bu iddiaları beyannameler, menşe belgeleri ve işlem kayıtları üzerinden incelemeli.

Bir kumaşın Mısır üzerinden sevk edilmesi tek başına ona Mısır menşei kazandırmaz. Menşe usulsüzlüğü ya da kaçak giriş tespit edildiğinde devlet tahsil etmesi gereken vergiyi kaybeder. Vergiyi ödemeyen satıcı fiyat avantajı kazanır. Faturasını kesen tüccar ve kayıtlı üretici de o fiyatla rekabet etmek zorunda kalır.

İhracatçıya hırsız muamelesi

Dahilde İşleme İzin Belgesi’yle (DİİB) kumaş getiren ihracatçı, malı gümrükten çekerken türlü zorluklarla karşılaştığını söylüyor. Sahadaki ihracatçının ifadesiyle, girişte yaşatılan zorluğun on katı, mamul gümrükten çıkarken ve DİİB kapatılırken yaşatılıyor.

Önce kumaşı gümrükten çekebilmek için uğraşıyor. Sonra Bursa’da boyatıyor, apre yaptırıyor, kestiriyor, diktiriyor. Müşterisine söz verdiği tarihte ürünü göndermek için fabrikasını çalıştırıyor. Mamulün gümrükten çıkışında yeniden bekliyor. Ürün yurt dışına gittikten sonra bu kez belgeyi kapatmak için uğraşıyor. Üreticiye, ihracatın üç ayrı aşamasında adeta hırsız muamelesi yapılıyor.

Kumaş girişte beklerse boyahanenin vardiyası aksar. Mamul çıkışta beklerse ihracatçı teslim tarihini kaçırabilir. Belge kapatma uzarsa dosya açık kalır ve varsa teminatın çözülmesi gecikir. Bir memurun önünde bekleyen dosyanın fabrikadaki karşılığı budur.

Ticaret Bakanlığı bu üç aşamanın hesabını ayrı ayrı çıkarmalı. Kumaş kaç günde çekildi? Mamulün çıkışı nerede ve neden gecikti? İhracat tamamlandıktan sonra belge kaç günde kapatıldı? Aynı evrak kaç kez istendi? Gümrük idaresi bu sorulara dosya üzerinden cevap vermeli.

BTSO’ya 30 günlük iş

Boya-Baskı-Apre-Kaplama Meslek Komitesi, dokumacıyı, örmeciyi, kumaş tüccarını ve konfeksiyoncuyu aynı masaya çağırmalı. Yurt dışına giden siparişlerden örnekler alıp aynı giysi için üç maliyet çıkarmalı. Yerli kumaşla Bursa’da üretim, ithal ham kumaşla Bursa’da üretim ve bitmiş giysi ithalatı. Kaliteyi, miktarı ve teslim tarihini eşitleyip siparişin neden kaybedildiğini belgelemeli.

Yerli dokumacının karşılayabildiği siparişler hesaba katılmalı. Yerli arzın karşılayamadığı ürünlerde ham kumaşa uygulanan aşırı yük doğrulanırsa ürün bazında düzeltme istenmeli. Gümrükteki yolsuzluk iddiaları ve DİİB işlemlerinin girişten belge kapatmaya kadar her aşamasındaki gecikmeler somut dosyalarla Bakanlığın önüne konmalı.

Bursa’da boyanacak kumaşın girişini, burada dikilen giysinin çıkışını ve ihracatını tamamlamış üreticinin belge kapatmasını bu kadar zorlaştırırsak, bir sonraki siparişin Bursa’ya gelmesini nasıl bekleriz?